|
CUMHURİYET'İN İLANI -----2-----
M. Kemal'e Cumhuriyet'in ilanına fırsat veren bir hükümet buhranı oldu.
Başbakan Fethi Okyar Bey'e karşı Meclis'te muhalefet oluşması üzerine M.
Kemal, "Erkan-ı Harbiye Umumiye Riyaseti Vekili Fevzi Paşa"nın dışında
kabinenin istifasına karar verdi ve 27 Ekim'de uygulandı. Mevcut sisteme
göre her bakan meclis tarafından tek tek seçiliyordu. İstifa eden bakanlar
yeniden seçilirlerse, görev kabul etmeyeceklerdi. M. Kemal 28 Ekim gecesi
Çankaya'da İsmet Paşa ve bazı kimseleri toplantıya çağırdı ve "Yarın
Cumhuriyeti ilan edeceğiz." diyerek kararını açıkladı. Misafirlerin
ayrılmasından sonra İsmet Paşa'yı alıkoydu ve birlikte, Teşkilat-ı Esasiye
Kanunu'nda gerekli değişikliği sağlayacak önergeyi hazırladılar. Ertesi gün
saat 10'da parti grubunda yapılan toplantıda, M. Kemal Paşa genel başkan
olarak hükümet buhranının mevcut sistemden kaynaklandığını belirtti ve
önergeleri okuttu:
* Türkiye Devleti'nin Hukümet şekli Cumhuriyettir
* Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur
* Türkiye Devleti, Hükümetin inkisam ettiği idare şubelerini İcra Vekilleri
(Bakanlar Kurulu)vasıtasıyla idare eder.
Bu önerge Parti toplantısında tartışıldı Büyük Millet Meclisi'nin aynı akşam
(29 Ekim 1923) saat 18:45'de yaptığı
toplantıdan sonra 20.30'da "YAŞASIN CUMHURİYET" sesleri arasında Cumhuriyet
ilan olundu ve yeni Türk Devleti'nin adı kondu. "TÜRKİYE CUMHURİYETİ". Hemen
arkasından da Türk Ulusu'nun kurtarıcısı Gazi M. Kemal oy birliği ile
Cumhurbaşkanı seçildi. Kürsüye gelen Cumhurbaşkanı M. Kemal; "Son yıllarda
ulusumuzun fiili olarak gösterdiği kabiliyet ve istidat, kendi hakkında kötü
düşüncede bulunanların ne kadar tetkikten uzak görünüşe önem veren insanlar
olduğunu pek güzel ispat etti. Ulusumuz kendisinde bulunan nitelikleri ve
değeri, hükümetin yeni adıyla uygarlı
k dünyasına çok daha kolay gösterebilecektir. Türkiye Cumhuriyeti, dünyada
bulunduğu yere layık olduğunu eserleriyle ispat edecektir... Türkiye
Cumhuriyeti mutlu, başarılı ve muzaffer olacaktır." sözleriyle konuşmasını
tamamladı. M. Kemal Cumhurbaşkanı seçildiğinde henüz 42 yaşındaydı.
Cumhuriyetin ilk Başbakanı İsmet Paşa oldu.
19 Mayıs 1919'da Samsun'da başlayan yeni ve bağımsız bir Türk devleti kurmak
savaşı dış ve iç düşmanlara karşı başarıyla sonuçlanarak Türkiye Cumhuriyeti
kuruldu. Kurtuluş Savaşı'nın inanç ve başarısı nasıl Atatürk'ün eseri
idiyse, Cumhuriyet de yine O'nun eseri idi. İleriki yıllarda bunu şu
sözleriyle belirtti. "Benim en büyük eserim Türkiye Cumhuriyeti'dir."
(www.meb.gov.tr) Ergün AYBARS, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ün.
Basımevi, 1986, ss. 359-366
önceki sayfaya dönmek için tıklayınız...»»»
Fatma KIZILSOY (6/E)
Nebile PEKER (8/B)
Elif BÜYÜKTAPU(8/C) |